O PARAFII
Historia naszej parafii

  Z kart historii życia duszpasterskiego
 dzisiejszej Parafii

 pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
 w Grudziądzu – Tarpnie

       

     wydanie okolicznościowe
    BIULETYNU  PARAFIALNEGO
       8 października 2012 r.

W dziejach religijności mieszkańców Grudziądza swoją kartę zapisało życie duszpasterskie grudziądzan z terenów dzisiejszej Parafii pw. Najświętsze-go Serca Pana Jezusa w Tarpnie.

Brakuje dziś pełnych materiałów źródłowych, by stworzyć szczegółową i jednolitą historię tego zagadnienia. Te jednak materiały archiwalne, na jakie natrafiono przy okazji tworzenia okolicznościowego wydania „Biuletynu Parafialnego”, pozwalają na chronologiczne usystematyzowanie dostępnych informacji. Niektóre wydarzenia z życia parafii archiwalia przedstawiają w sposób niezwykle dokładny, inne zagadnienia nie są w nich w ogóle odzwier-ciedlone.

Aktualny „Biuletyn” przedstawia dzieje parafii w zarysie, ze szczególnym uwzględnieniem tych kilku kart historii sprzed 90 lat, które pozwalają nam dziś świętować ważny jubileusz.

Pełne opracowanie historii religijności mieszkańców dzisiejszej Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa czeka na swoich badaczy… Współczesną historię parafii piszemy my sami każdego dnia – swoim uczestnictwem w Mszach Św. i nabożeństwach, swoją aktywnością pracując w grupach i wspólnotach, swoim udziałem w pielgrzymkach do miejsc kultu religijnego.

 

***

 

O Tarpnie, współcześnie – północnej dzielnicy Grudziądza pierwsze wzmianki pojawiły się w 1414 roku. Tarpno stanowiły niegdyś wsie: Wielkie Tarpno i Małe Tarpno.

W Wielkim Tarpnie istniał folwark podległy starostwu. Około 1620 roku starosta grudziądzki i podkomorzy chełmiński Jakub Szczepański ufundował i zbudował drewniany kościółek pw. Św. Krzyża. Kościół był filią grudziądzkiej fary. Dwa razy w roku: 3 maja – w uroczystość znalezienia Krzyża Świętego i 14 września – w uroczystość Podwyższenia Krzyża Świętego odbywały się wielkie odpusty z jarmarkiem. Jeden z takich odpustów, który miał miejsce 14 września 1769 roku, głęboko utrwalił się w historii tarpieńskiego kościoła. Prasa pomorska z 1934 roku przypomniała ten fakt: „[…] Po nabożeństwie, gdy ludzie wychodzili z kościoła, żołnierz w mundurze pruskim wszczął bójkę z młodym parobczakiem, który nie dał się zwerbować do wojska pruskiego. Ludność uratowała chłopaka z rąk rozjuszonego żołnierza. Fakt ten jednak stał się przyczyną straszliwej rzezi mieszkańców Tarpna. Ktoś zaalarmował znajdujący się w pobliżu oddział wojska pruskiego i Prusacy na koniach rzucili się na niewinną ludność polską, tak jak na najgorszego nieprzyjaciela. Rąbali dookoła szablami, kłuli pikami, strzelali z fuzji, tak, że plac przed kościołem pokrył się rannymi i trupami. Ludzie w straszliwym popłochu i śmiertelnej obawie uciekali, gdzie mogli, wielu schroniło się do kościoła. […] i przybytku Bożego nie uszanowało rozszalałe żołdactwo pruskie. Pięciu dragonów… wpadło do kościoła, gdzie dokończyło straszliwej rzezi Polaków, przy czym szablami porąbali także ołtarz i tabernakulum…”

W roku 1808 wojsko pruskie sprofanowało kościół po raz drugi. Został on ponownie poświęcony i nadal służył wiernym, jednak - niezbyt długo. Ze względu na zły stan Kościół Św. Krzyża został rozebrany, a jego wyposażenie przekazano do Kościoła Św. Mikołaja. Dzierżawca majątku Wielkiego Tarpna Holder Egger zapłacił 6 talarów za ruiny kościoła. W 1839 roku ogrodzono cmentarz, który pozostał, a na pamiątkę już nie istniejącego kościoła postawiono małą kapliczkę.

 

Historia dzisiejszej Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa swoje początki datuje na czas, gdy Grudziądz należał już do Macierzy. Potrzeba stworzenia kościoła dla mieszkańców Tarpna istniała jednak wcześ-niej, w okresie przed I wojną światową. Wówczas ksiądz kanonik [?] Kunert zamierzał zakupić od rządu pruskiego barokowy kościół, należący do ówczes-nego domu karnego (dziś – jest to Kaplica pw. Jezusa Chrystusa Dobrego Pasterza na terenie Zakładu Karnego Nr 1 przy ul. Wybickiego 10/22). Kościół ten miał służyć nie tylko mieszkańcom Tarpna, ale także wszystkim grudzią-dzanom z północnej części miasta. Zakupienie kościoła nie zostało zrealizowa-ne, ponieważ władze pruskie oddałyby budowlę w ręce polskie, ale wyłącznie z całym domem karnym. Włodarze miasta nie byli jednak zainteresowani taką transakcją.

Powstanie nowego kościoła po I wojnie światowej dla północnej części miasta stało się koniecznością. Po włączeniu Pomorza do Rzeczypospolitej liczba katolików, pozostających pod opieką Kościoła Św. Mikołaja sięgała 30 tysięcy. Z inicjatywą powstania nowego kościoła wystąpił ks. prałat Bernard Dembek. Pojawił się plan wybudowania nowego kościoła lub przebudowania na kościół grudziądzkiego „Elizjum”. W efekcie końcowym za najodpowiedniejszy obiekt na przebudowę na nowy kościół uznano restaurację „Concordia” w Małym Tarpnie, na przedłużeniu ówczesnej ulicy Lipowej. Restauracja wraz z ogrodem zajmowała 3 morgi. Dotychczasowy właściciel restauracji – p. [?] Karnat odsprzedał „Concordię” dozorowi kościelnemu Parafii Św. Mikołaja w lutym 1921 roku za sumę 12 780 000 mk.p. Suma ta po-większyła się o kwoty urzędowe – do 14 000 000 mk.p. Potrzebny kapitał pożyczyła na cel zakupu Powiatowa Kasa Oszczędności. Warunki pożyczki by-ły bardzo korzystne.

Parter restauracji przebudowano na tymczasową kaplicę oraz na mieszkania dla organisty i kościelnego. Pierwsze piętro przeznaczono na mieszkanie dla księdza. Pierwotna Kaplica pw. Serca Jezusowego mieściła się w wejściu budynku. Jej uroczystego poświęcenia w dniu 1 października 1922 roku dokonał ks. prałat Bernard Dembek . Tę datę symbolicznie przyjmuje się za początek życia duszpasterskiego na terenie dzisiejszej Parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa.

W prasie pomorskiej z 1922 roku pisano: „ Kapliczka zaopatrzona jest w harmonium…przedstawia się ozdobnie. Na wielkim ołtarzu znajduje się prześliczna figura Najświętszego Serca Pana Jezusa w otoczeniu dwóch anio-łów. Wprost wspaniałym [ jest] wewnętrzne urządzenie tabernakulum […] Oprócz tego widnieje na maleńkim ołtarzyku śliczna figura Matki Boskiej – dar z fary – naprzeciwko zaś na konsoli wielka figura Św. Antoniego, przepysznie przystrojona. Obok kapliczki mieści się z jednej strony prowizoryczna zakrystia, a z drugiej strony mała salka z konfesjonałem, do czego przybędzie w najbliższym czasie także chrzcielnica. Kapliczka, którą panienki z Małego Tarpna i z miasta cudownie udekorowały, posiada światło elektryczne”.

I dalej: „ Co do porządku nabożeństw w kaplicy w Małym Tarpnie, przedstawia się on na razie następująco: Msza Św. w dni powszednie odprawiać się będzie codziennie o 7.00 rano, a potem słuchanie spowiedzi i ewentualnie chrzty i wywody. Różaniec każdego dnia o godz. 6.30 na wieczór […] W niedzielę spowiedź od godz.8.00, a o godz.9.00 pierwsza Msza Św. z ewangelią i krótką nauką, suma z kazaniem zaś o godz. 11.30.” Taki porządek nabożeństw obowiązywał przez rok, do 23grudnia 1923 roku. W niedziele i święta odbywały się także nabożeństwa w Kościele wojskowym pw. Św. Stanisława.

Po poświęceniu Kaplicy Serca Jezusowego szybko ruszyły dalsze prace – przebudowano wielką salę „Concordii” na kościół. Autorem projektu kościoła był inż.dypl. [?] Jaszkowski z Torunia. Prace budowlane przy powstawaniu nowego tarpieńskiego kościoła wykonywał M. Olkowski z Grudziądza. Do sali dobudowano absydę, w której umiejscowiono główny ołtarz. Ponadto – dobudowano zakrystię i osobną kruchtę , która służyła jako wejście do bocznej nawy. W kościele znajdowały się cztery ołtarze: ołtarz główny – Najświętszego Serca Pana Jezusa , ołtarz Matki Boskiej, ołtarz Św. Antoniego oraz ołtarz Św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Uzupełnieniem budowli nowego kościoła była kształtna wieża z dwoma dzwonami (w 1929 r. wieża posiadała 3 dzwony – 400, 300 i 200 kg ), a także droga krzyżowa i organy.

Powstanie kaplicy pierwotnej, mieszkań – dla księdza, organisty i kościelnego, a później – nowego kościoła możliwe było dzięki ofiarności ówczesnych mieszkańców Grudziądza i okolicy oraz dzięki poparciu władz. Koszt całego przedsięwzięcia wyniósł 40 000 zł. Ks. Jan van Blericq pisze: „ W myśl rozporządzenia prześwietnej władzy biskupiej i na mocy specjalnego upoważnienia odbyło się 23 grudnia 1923 roku poświęcenie nowego kościoła przez ks.prałata Dembka pod wezwaniem Serca Pana Jezusa w Małem Tarpnie. Liczne rzesze uczestniczyły w tej rzadkiej uroczystości, przede wszystkim dozór kościelny i reprezentacja parafialna. Po odmówieniu przepisanych modlitw przed drzwiami kościoła , nastąpiło pokropienie wodą świeconą zewnętrznych murów, potem wkroczyli wszyscy – na czele krzyż i duchowieństwo – do kościoła, gdzie dalsze odprawiały się modły. Po przeniesieniu Przenajświętszego Sakramentu z bocznej małej kapliczki odbyło się pierwsze uroczyste nabożeństwo, które odprawił ks. kuratus Jan van Blericq w asyście kuratusów J. Klundera i [?]Kurlanda oraz ks. katechety B.Gordona. Kazanie wygłosił ks. prałat B.Dembek. W końcu przemówił ks. kuratus Blericq dziękując wszystkim, którzy umożliwili to piękne dzieło, przede wszystkim ks. prałatowi Dembkowi, działającemu niestrudzenie około wystawienia świątyni, która dzięki jego wysiłkom i ofiarnego poświęcenia została ukończona. Odśpiewano dziękczynne „Te Deum”. Radość powszechna zapanowała, że nareszcie mamy własny kościół, w którym rozbrzmiewa chwała Boża. Liczba dusz parafji Kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa wynosi dziś 5287.” W tym okresie kościół w Tarpnie - jako filialny – był utrzymywany ze środków finansowych Kościoła Św. Mikołaja.

 

Wielką rolę w życiu nowego kościoła spełniał chór „Cecylia”. Istniał najprawdopodobniej od 1923 roku. Prowadzony był m.in. przez organistę – p.[?] Jackiewicza. Chór uświetniał wszystkie uroczystości parafialne, był bardzo popularny w mieście, cieszył się uznaniem. Swoimi występami ubogacał parafialne festyny i akcje charytatywne. W październiku 1926 roku w Kościele NSPJ odbyło się uroczyste poświęcenie nowych organów . Prasa pomorska pisała: „ Organy te są systemu stożkowo pneumatycznego, o 73 pełnych głosach i 20 rejestrach; posiadają 4320 piszczałek, dochodzących do 11 metrów wysokości, o średnicy 48 cm. Zrobione są z różnych gatunków metali i drzewa, stosowanych do instrumen-tów, których głos naśladują. Profesor Nowowiejski z Poznania odegrał wobec 6 – tysięcznego tłumu różne utwory i wyrażał się z uznaniem o nowych organach”.

 

Na mocy „Dekretu w sprawie utworzenia 2 nowych parafij w obrębie dotychczasowej parafji Św. Mikołaja w Grudziądzu” biskupa chełmińskiego Stanisława Wojciecha Okoniewskiego z dnia 25.04.1934 roku od dnia 1.07.1934 roku Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa stała się samodzielna, a jej proboszczem mianowany został ks. Jan van Blericq : „ […] wydzielam niniejszym od 1 lipca r.b. po załatwieniu przepisanych prawem formalności, kuracje Św. Krzyża w Grudziądzu i Najświętszego Serca Pana Jezusa w Małym Tarpnie z obszaru parafji Św. Mikołaja, usamodzielniam je i wynoszę do rzędu parafji w myśl prawa kanonicznego”. Dekret określał granice Parafii NSPJ, należały do niej: 1. „ następujące ulice: ul. Lipowa od nr 57 względnie 52, Droga Nowomiejska, Biała Willa, ul. Marszałka Piłsudskiego od nr 91 względnie 90, lewa strona ul. Łyskowskiego, ul. Poniatowskiego, Bartosza Głowackiego, Kopernika, Karabinierów,

2. następujące gminy wiejskie: z Małego Tarpna, Tuszewa i Sadowa, teren leżący po lewej stronie ul. Łyskowskiego i szosy prowadzącej do Wielkich Lnisk; gminy – Nowawieś, Parski, Świerkocin, Owczarki, Kłódka Młyn (Wygoda), Stanisławowo, Wielkie Tarpno, Wielkie Lniska”.

Do wybuchu II wojny światowej parafianie bardzo aktywnie skupiali się i działali w przykościelnych stowarzyszeniach, zgromadzeniach i bractwach. Do najaktywniejszych należały: Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia Św. Wincentego a Paulo, Sodalicja Mariańska, Stowarzyszenie Dzieciątka Jezus, Kółko Misyjne Młodzieży Żeńskiej, Towarzystwo Katolickie Robotników, Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Polskiej ( Żeńskiej i Męskiej) i Apostolstwo Modlitwy. Inicjatywa księży i aktywność parafian przynosiły wiele korzyści dla najuboższej ludności z parafii. Zwykle dochód z parafialnych festynów przekazywany był na cele charytatywne, na pomoc biednym dzieciom, na ochronkę.

W życiu parafii nie mogło zabraknąć cmentarza. Poczynione starania spowodowały, że na cel pochówku parafian przyjęto miejsce pod Nową Wsią. W jedną z kwietniowych niedziel 1935 roku, po nieszporach, jak podawała prasa pomorska : „ […] wyruszyła wielka procesja z Kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Małym Tarpnie na nowy cmentarz. Na wstępie odśpiewano wspólnie << Krzyżu Święty >> …Po pięknym i podniosłym przemówieniu ks. regensa dr [?] Rozkwitalskiego…dokonał poświęcenia nowego cmentarza ks. prałat [?] Partyka.”

 

Poza Kościołem NSPJ wierni mogli jeszcze chwalić Boga w kaplicy w Owczarkach, którą w byłej majętności drukarza, wydawcy i dziennikarza Wiktora Kulerskiego urządził ks. prałat [?] Pacewicz. W 1938 roku kaplicę tę poświęcił ksiądz proboszcz Jan van Blericq.

 

W czasie II wojny światowej parafianie z Tarpna dzielili bolesną historię całego narodu. Indywidualne losy naznaczone były cierpieniem, utratą bliskich, domów. Także na dziejach tarpieńskiego kościoła wojna zaważyła mocno. Podczas okupacji parafia funkcjonowała normalnie, potwierdzają to znikome, zachowane dokumenty. W tym trudnym dla wszystkich okresie posługę duszpasterską w różnym czasie sprawowali: ks. Jan van Blericq, ks. Józef Rotta, ks. Roman Binnek i ks. Marian Szczurkowski. Na terenie plebanii Kościoła NSPJ od października 1941 roku schronienie znalazły siostry elżbietanki, które przybyły tu po likwidacji sierocińca przy ul. Mikołaja z Ryńska. Wiara i symbole religijne utożsamiane były w tym okresie z polskością. Wielkim wydarzeniem dla parafii było uratowanie przed zniszczeniem przez Niemców figury Matki Bożej, stojącej na skrzyżowaniu dróg w Nowej Wsi. W nocy z 5/6 marca 1945 roku kościół został uszkodzony przez Niemców pociskami, a później podpalony. Niemal całkowitemu zniszczeniu uległa dokumentacja parafialna. Po wyzwoleniu mieszkańcy Tarpna szybko przystąpili do budowy swojego kościoła.

Już 27 sierpnia 1945 roku ówczesny proboszcz Parafii pw. Najświętsze-go Serca Pana Jezusa – ks. Roman Binnek informował Kurię Biskupią w Pelplinie o ubogim stanie swojej parafii. Msze Św. odbywały się w „tymczasowym kościółku”, urządzonym z małej salki, najprawdopodobniej mieszczącej się przy ul. Paderewskiego 32. W piśmie z 29 grudnia 1945 roku proboszcz pisał do Kurii o urzędowe zatwierdzenie inicjatywy budowy nowego kościoła na istniejącym placu kościelnym oraz informował o powstawaniu projektu budowli. Kuria Biskupia zaakceptowała pomysł powstania nowego kościoła i wyraziła to w dokumencie wydanym 11 stycznia 1946 roku.

Wszystkie działania organizacyjne wokół nowego pomysłu postępowały bardzo szybko. Ks. Leon Kuchta, nowy proboszcz parafii, w dniu 23 lutego 1946 roku przedstawił w Kurii Biskupiej w Pelplinie pełny projekt na budowę nowego kościoła parafialnego pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Grudziądzu. Koszt budowy określono na 3.200.000 zł. Głęboka chęć posiadania swojego kościoła, wyrażana przez parafian i ogromne zaangażowanie księdza proboszcza spowodowały, że już 7 lipca 1946 roku przystąpiono do prac budo-wlanych. Do dyspozycji ks. Leon Kuchta posiadał 60.000 zł. Inicjatywa proboszcza powodowała, że budowa realizowana była sprawnie. Nie było jeszcze wieży, ale pozyskano już dzwon, który w przyszłości będzie wyrażał swoim brzmieniem chwałę Bożą. Uzyskano go 17 listopada 1946 roku od Urzędu Likwidacyjnego z kościoła poewangelickiego w Wielkim Wełczu. Serca ówczesnych parafian pokrzepił też fakt, że jeszcze na etapie budowy, gdy kościół nie był ukończony, Ksiądz Biskup J. Kowalski w dniu 1 grudnia 1946 roku poświęcił go.

Po trzech latach wielu starań, troski i zabiegów inwestycyjnych ksiądz proboszcz Leon Kuchta 6 października 1948 roku wystąpił do Zarządu Miejskiego Wydziału VI Technicznego o odbiór budowy kościoła „w stanie ostatecznym”. Przyjąć można, że od połowy października 1948 roku parafianie z Tarpna i pobliskich okolic mogli kształtować swoje życie duchowe w murach nowego kościoła. Najprawdopodobniej w 1954 roku ustawiono w kościele nowe ołtarze. Dopełnienie miejsca stanowiła oddana do użytku w 1958 roku plebania z biurem parafialnym.

 

Współczesne losy naszego kościoła parafialnego znamy wszyscy: ks. kanonik Jan Bednarek przejął pieczę nad parafią po ks. Leonie Kuchcie w dniu 19 marca 1980 roku. W kolejnych latach następowały dalsze działania w zakresie budowy życia religijnego i prace na rzecz kościoła. Do wielkich zasług Księdza Proboszcza Seniora zaliczyć należy wybudowanie w 1985 roku domu katechetycznego, którego patronem jest Św. Franciszek. Z inicjatywy Księdza Kanonika powstały współczesne witraże i kaplica błogosławionych: Pasterki - Siostry Marii Karłowskiej i Ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego. Zasługi Księdza Proboszcza Seniora długo by mnożyć… Dużo ich w ponad 50 –letnim posługiwaniu Panu.

 

W nieodległych w czasie wydarzeniach uczestniczymy sami: od 1 lipca 2009 roku parafii przewodzi ks. kan. Zbigniew Gański. Od tego czasu - z inicjatywy Księdza Proboszcza, a dzięki ofiarności Parafian, w 2010 r. – odnowiono wnętrze kościoła, w 2011 r. – odrestaurowano wieżę koś-cielną oraz odnowiono zewnętrzną elewację i powiększono przykościelny par-king. Prace porządkowo – estetyczne wykonano na obu parafialnych cmenta-rzach: pod Nową Wsią i w Wielkim Tarpnie. Uwzględniając życzenia wiernych - w 2011 r. - rozpoczęto też działania organizacyjno – inwestycyjne w celu podjęcia budowy kościoła filialnego w Grudziądzu – Owczarkach. 29 maja br. wybrane miejsce na kościół filialny poświęcił Biskup Diecezji Toruńskiej – ks. Andrzej Suski. W bieżącym roku odbywały się na przyszłym placu budowy kościoła pierwsze Msze Św.

Aktywnie rozwija się życie duchowe w parafii. Od dwudziestu lat wydawany jest „Biuletyn Parafialny. Swoją działalność skupiamy w kilkunastu grupach i wspólnotach: w Radzie Duszpasterskiej, w Radzie Ekonomicznej, w Akcji Katolickiej, w Grupie Modlitwy Ojca Pio, Żywym Różańcu, Stowarzyszeniu Rodzin Katolickich, Kręgu Biblijnym, Apostolacie „Margaretka”, Grupie AA, Grupie Młodzieżowej „Pustynia Miast”, Ruchu Szensztackim, w grupie Ministrantów i Lektorów, Chórze „Sursum Corda”, Scholi „Boże Serduszka”, Kole Misyjnym, Dziecięcym Kole Różańcowym, Wspólnocie dla Intronizacji Najświętszego Serca Pana Jezusa i we Wspólnocie Neokatechumenalnej.

Duchowość naszych młodych parafian owocowała i owocuje nadal powołaniami kapłańskimi i zakonnymi. Z naszej parafii wywodzi się dwudziestu jeden kapłanów i trzy siostry zakonne. Pamiętamy o kapłanach, pochodzących z naszej parafii: ks. Adamie Traczu, marianinie ks. Eugeniuszu Makulskim, ks. Jerzym Kowalskim, ks. Aleksandrze Ostrowskim, księżach Feliksie i Marku Bronikowskich, ks. Jacku Dudzińskim, ks. Piotrze Grabowskim…

Każdego dnia tworzymy historię tej parafii…

 

***

[ - w cytowanych tekstach zachowano oryginalną pisownię]

 

***

 

* Ilustrację tego wydania „Biuletynu Parafialnego” stanowią fotografie współ-czesnego wizerunku kościoła, które wykonał Pan Kazimierz Nowakowski.

 

* Dopełnieniem powyższego tekstu jest wystawa fotograficzna, prezentująca dzieje parafii w starej fotografii z naszych albumów. Wystawa prezentowana będzie w terminie od 7 – do 8 października br. w sali Domu Katechetycznego. Wystawę przygotowała Pani Marianna Sawistowska.

 

* Fakty zebrała i w test ujęła : Helena Reczek. Wykorzystano następujące materiały:

1. Blericq (van) Jan: Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa. [W:] Kościoły i klasztory grudziądzkie. red. E. Sławiński. Grudziądz, 1928,

2. Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, red. S.Kardasz, t.8, Dekanat grudziądzki, Toruń 1997,

3. Dokumentacja archiwalna parafii z lat 1922 – 1948,

4. Fankidejski: Utracone kościoły w pierwotnej diecezyi chełmińskiej, Pelplin 1880,

5. Informacje prasowe z prasy pomorskiej z lat 1922 – 1938 ( ze zbiorów prywatnych Pana Marka Prabuckiego ).

 

***

 

Wszystkim osobom, które przyczyniły się do powstania okolicznościowego wydania „Biuletynu Parafialnego” składam serdeczne podziękowanie: „ Bóg zapłać” -

 

Proboszcz Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa

w Grudziądzu – Tarpnie

ks. kan. Zbigniew Gański

 

 

 

PARAFIA PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA

W GRUDZIĄDZU – TARPNIE

 

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE

 

BIULETYNU PARAFIALNEGO”

8 X 2012 r.

 

 


 

 

 

 

 





 
©2013-2014 Powered by Twoje-Miasto Sp. z o.o. SYSPiR CMS